In dit artikel gaat het om het tegenstrijdig belang bij de vertegenwoordiging van NV’s en BV’s. Uit een aantal recente uitspraken van de Hoge Raad volgt dat het niet in acht nemen van de bepalingen daarover vergaande consequenties kan hebben. Dit artikel licht kort toe wat moet worden verstaan onder tegenstrijdig belang en wat de gevolgen ervan zijn.

Bij tegenstrijdig belang moet worden gedacht aan gevallen waarin de belangen van de vennootschap en haar bestuur in conflict met elkaar kunnen komen. Over het algemeen worden drie soorten tegenstrijdig belang onderscheiden. De eerste situatie betreft een zogenoemd direct tegenstrijdig belang, bijvoorbeeld de overeenkomst waarbij de BV een tot het vermogen van de BV toebehorend pand aan de bestuurder verkoopt of verhuurt. De tweede situatie ziet op een indirect tegenstrijdig belang, bijvoorbeeld wanneer er een overeenkomst wordt gesloten tussen de vennootschap en iemand die in een bijzondere verhouding tot de bestuurder staat (een familielid bijvoorbeeld). Een derde situatie is het zogenoemde kwalitatief tegenstrijdig belang, waarbij als voorbeeld kan worden gedacht aan de verkoop door BV X aan BV Y van een pand van BV X, terwijl de bestuurder van BV X ook de bestuurder van BV Y is.

De wet bepaalt dat de vennootschap in alle gevallen waarin zij een tegenstrijdig belang heeft met één of meer bestuurders, vertegenwoordigd wordt door commissarissen, tenzij de statuten anders bepalen. Voorts geldt dat de vergadering van aandeelhouders steeds bevoegd is om andere personen daartoe aan te wijzen. Veel statuten bepalen dat ook in geval van een tegenstrijdig belang tussen de vennootschap en de bestuurder, het bestuur (of de bestuurder) toch bevoegd is de vennootschap te vertegenwoordigen.

In de praktijk blijkt het van uitermate groot belang te zijn dat wordt gecontroleerd of er sprake is van een tegenstrijdig belang en of in dat geval de wettelijke en statutaire regels in acht zijn genomen. Als er namelijk in strijd met die regels is gehandeld, is de hele handeling die door de bestuurder of het bestuur is verricht, aantastbaar, zodat deze teruggedraaid kan worden en de bestuurder die de handeling verrichtte, aansprakelijk gesteld kan worden voor de schade die daardoor is ontstaan.

Recentelijk heeft de Hoge Raad geoordeeld dat een derde een onderzoeksplicht heeft als hij aanleiding heeft om te veronderstellen dat er sprake is van een tegenstrijdig belang. Dit betekent dat van degene die met de vennootschap handelt, in dat geval mag worden verwacht dat hij navraag doet om het vermoeden of de twijfel weg te nemen dan wel te zien of de wettelijke en statutaire regels in acht zijn genomen. Hoe ver die onderzoeksplicht gaat, hangt volgens de Hoge Raad samen met de omstandigheden van het concrete geval.